Phóng sự điều tra độc quyền loạt sai phạm tại nhà máy ĐRĐP Vietstar- Kỳ 2: Điệp khúc ‘’vì môi trường’’ suốt 10 năm, Vietstar phản bội niềm tin người dân

17-01-2021 21:21

(THPL) - Trong bối cảnh TPHCM đặt ra mục tiêu giảm tỉ lệ chôn lấp rác còn 50% vào năm 2020 và 20% vào năm 2025 từ năm 2017, công nghệ do Công ty Cổ phần Vietstar hứa hẹn được xem là một "cứu cánh" trong quá trình xử lý rác tại TPHCM nói riêng và cả nước nói chung. Và thực tế mà Truyền Hình Báo Pháp Luật Việt Nam ghi nhận, nhà máy ĐRPĐ có vốn đầu tư hơn 400 triệu đô la mà Vietstar cam kết đã không vận hành theo đúng cam kết.

Cách nay 11 năm, ngày 18/12/2009, Trung tâm Vietstar Lemna Eco Center đặt tại huyện Củ Chi, do Công ty Cổ phần Vietstar - đơn vị chủ đầu tư- được công bố sẽ xử lý 1.200 tấn rác thải rắn, chất thải tổng hợp mỗi ngày, bắt đầu hoạt động. Tại thời điểm này. bà Poldi Gerard, Chủ tịch điều hành kiêm Tổng Gíám đốc thường trực Vietstar cho biết đã khẳng định trước báo giới: “Dự án có lợi cả về môi trường và kinh tế, mang lại công nghệ mới cho việc xử lý rác thải rắn, một vấn đề cấp bách của TP HCM”.

Theo thông cáo báo chí, nhà máy xử lý chất thải rắn này đặt cách trung tâm thành phố 36 km về phía Đông Bắc, có vốn đầu tư 53 triệu USD. Tại đây, rác thải sẽ được phân loại, thành phần hữu cơ được chuyển hóa thành phân trộn và những phân bón hữu cơ khác dùng cho nông nghiệp theo hợp đồng 30 năm với Sở Tài nguyên Môi trường TP HCM. Ngoài ra, cũng theo thông tin do Công ty Cổ phần Vietstar công bố tại thời điểm đi vào hoạt động cách đây hơn 10 năm, rằng: Màng nhựa, những chất thải từ nhựa cũng sẽ được tẩy rửa cẩn thận và chuyển hóa thành hạt nhựa để bán cho các nhà máy. Vật liệu này có thể thay thế được những chất dẻo tổng hợp ngoại nhập làm từ dầu thô với giá thành cao. Ngoài ra, bằng việc tạo ra những sản phẩm hữu dụng từ rác thải, nhà máy còn giúp ích cho môi trường bằng việc tẩy sạch hơn 80% chất thải rắn ra khỏi các hố rác. Nhờ thế làm giảm bớt khí nhà kính.

Qua nhiều lần “lỗi hẹn” với TP HCM, cuối năm 2009, nhà máy xử lý rác Vietstar tại huyện Củ Chi bắt đầu đưa vào hoạt động. Trong ngày khánh thành nhà máy vào cuối tháng 12-2009, bà Poldi Gerard khẳng định: “Bản quyền công nghệ của Lemna đặc biệt thích hợp với khí hậu nóng ẩm của VN, toàn bộ nhà máy được thiết kế và xây dựng nhằm mang lại những giải pháp toàn diện cho nhu cầu cấp bách tại TPHCM về vấn đề xử lý chất thải rắn. Tuy nhiên, chỉ hơn nửa năm hoạt động, theo báo cáo của Sở Tài nguyên-Môi trường TPHCM, nhà máy mới chỉ hoàn thành giai đoạn 1, riêng hệ thống xử lý nước thải vẫn chưa hoàn thành xong nhưng lãnh đạo Vietstar vẫn yêu cầu TPHCM tăng giá xử lý lên đến 360%.

Cụ thể, ngày 29/04/2010, bà Poldi Gerard, Chủ tịch HĐQT kiêm quyền Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Vietstar, đã ký văn bản đề xuất UBND TPHCM tăng mức xử lý rác từ 5 USD/tấn hiện tại lên hơn 18,21 USD/tấn với lý do chi phí cho đầu tư xây dựng các hạng mục xử lý rác và vận hành của nhà máy xử lý chất thải rắn đã làm tăng tổng giá trị đầu tư của dự án, đồng thời do giá cả nhân công và vật liệu tăng nên giá xử lý rác cần được điều chỉnh. Thậm chí, Vietstar cho rằng, chi phí xử lý thực tế của nhà máy là 36,43 USD/tấn nên đề xuất hướng “chia đôi giá xử lý rác” để hỗ trợ cho TP cũng như phù hợp với chi phí thị trường thì mức giá xử lý rác mới là 18,21 USD/tấn. Tận đến tháng 5-2010, Vietstar mới tiếp nhận đúng công suất thiết kế giai đoạn 1 là 600 tấn rác/ngày.

Cũng ngay sau đó, Vietstar liên tục có những vi phạm nghiêm trọng trong hoạt động của mình. Cụ thể như sau:

Tháng 6/2010, Công ty cổ phần Vietstar đã bị các cơ quan quản lý môi trường nhắc nhở khi không xử lý khối lượng rác tươi, gây mùi hôi thối làm ảnh hưởng đời sống người dân xã Thái Mỹ. Đồng thời, UBND huyện Củ Chi cũng đã xử phạt công ty này 14 triệu đồng vì hành vi chôn lấp rác không đúng tiêu chuẩn, nhiều chỉ tiêu môi trường vượt quá tiêu chuẩn môi trường xử lý rác của Bộ Tài nguyên và Môi trường.

-  Sau đó 2 tháng, ngày 20/8/2010, Cục Cảnh sát môi trường - Bộ Công an đã phát hiện sai phạm trong việc chôn lấp trái phép 5.000 tấn rác thải trong khuôn viên nhà máy xử lý rác Vietstar tại xã Thái Mỹ, huyện Củ Chi. Cụ thể, cơ quan chức năng đã phát hiện hơn hơn 5.000 tấn rác được chôn lấp sâu 80cm trên diện tích đất 7.000m2. Khi đào lên tại một vài vị trí thì phát hiện rác được chôn chứa rất nhiều tạp chất, trong đó có nhiều túi nilon, nước màu đen và bốc mùi hôi thối khó chịu.

-          Ngày 7/3/2019, Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Củ Chi cũng tổ chức cuộc họp về những phản ánh của dân với tình trạng ô nhiễm do hai công ty đưa ra. Phó Chủ tịch xã tiếp tục nêu: “Tình trạng phát sinh mùi hôi từ quá trình xử lý chất thải rắn sinh hoạt nhiều, mùi hôi nồng nặc, người dân địa phương thường xuyên phản ánh về mùi hôi từ đơn vị (VietStar). Về phía UBND xã Phước Hiệp cho rằng mùi hôi từ quá trình xử lý chất thải rắn sinh hoạt của nhà máy rác, xã đều có ghi nhận từ cử tri địa phương. Cả hai xã đều “đề nghị đơn vị cần kiểm soát tồn tại về tình hình xử lý mùi hôi, đề ra biện pháp xử lý triệt để mùi hôi phát sinh; tổ chức đoàn khảo sát thực tế để xác định vị trí và nguyên nhân phát sinh mùi”. Những cuộc họp như trên không phải lần đầu. Những kêu ca mùi hôi, ô nhiễm nguồn nước của người dân và chính quyền xã Thái Mỹ, xã Phước Hiệp đã kéo dài rất nhiều năm. Huyện xã đã nhiều lần yêu cầu nhà máy này chấm dứt gây ô nhiễm, nhiều lần báo cáo TP HCM chỉ đạo.

Đúng 10 năm sau, trong khi tình trạng ô nhiễm cùng những sai phạm chưa được khắc phục, thì ngày 28/08/2019, tại Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Tây Bắc, huyện Củ Chi, TP.HCM, công ty cổ phần Vietstar đã tổ chức khởi công xây dựng Nhà máy đốt rác phát điện Vietstar với công suất 2.000 tấn/ngày. Thông tin này đã khiến cho hàng loạt chuyên gia về môi trường, người dân chú ý.

Tuy nhiên, nhằm xoa dịu dư luận, ban lãnh đạo công ty Vietstar khẳng định việc khởi công xây dựng Nhà máy đốt rác phát điện Vietstar chính là giải pháp cho bài toán nan giải về môi trường đang ô nhiễm trầm trọng. Theo chủ đầu tư, tổng vốn đầu tư cho dự án này là 400 triệu USD, dây chuyền, máy móc tại nhà máy vận hành theo công nghệ Đức. Theo ông Ngô Như Hùng Việt - giám đốc Vietstar, với công nghệ này "sẽ không để người dân than phiền về mùi hôi và ô nhiễm môi trường từ rác".

Theo chủ đầu tư dự án, rác đưa về nhà máy vẫn phải thực hiện phân loại nhằm lựa rác hữu cơ làm phân (compost), nhựa để tái chế, rác còn lại sẽ được xử lý sơ bộ trước khi đưa vào lò đốt phát điện. Vì vậy, dù người dân không phân loại tại nguồn, rác đưa về nhà máy vẫn phải trải qua quy trình phân loại. Ngoài ra, UBND TPHCM cũng đã phê duyệt đơn giá xử lý rác cho Vietstar là 546.166 đồng, gồm cả 10% thuế. Mức giá này được áp dụng cho cả công đoạn tích hợp gồm sản xuất compost, tái chế và ĐRPĐ khi nhà máy đi vào vận hành. Ngoài việc ngân sách TP phải trả khoản tiền xử lý rác trên, Vietstar sẽ được hưởng trọn phần điện được bán lên lưới với giá 10,05 cent/kWh (khoảng 2.114 đồng/kWh. Với công suất phát điện lên đến 35MW, khoản tiền thu được từ việc bán điện là không nhỏ. Đại diện Vietstar cho rằng sở dĩ công ty được hưởng hoàn toàn số tiền thu được từ việc bán điện là do chi phí xây dựng, quỹ đất để xây dựng nhà máy là do công ty tự đầu tư.

Phát biểu tại buổi lễ, ông Ngô Như Việt Hùng – Giám đốc Công ty cổ phần Vietstar, cho biết: Vietstar tự dùng vốn để xây dựng nhà máy, mua công nghệ cao và thiết bị tiên tiến của nước ngoài nhưng giữ 100% sở hữu của công ty và sẽ Việt Nam hóa ngành nghề này để giúp phát triển đất nước. Công ty đã đầu tư 120 triệu USD cho đến nay và tiếp tục đầu tư thêm 275 triệu USD để hoàn thành kế hoạch đổi mới công nghệ dùng vốn nước ngoài và không sử dụng ngân sách nhà nước. Ông Hùng cũng cam kết thực hiện kế hoạch theo đúng tiến độ, đưa nhà máy tích hợp Vietstar đi vào hoạt động cuối năm 2020. Theo đó, giai đoạn năm 2020, công suất của nhà máy là 2.000 tấn/ngày đêm, đến giai đoạn 2021 sẽ nâng công suất lên 4.000 tấn/ngày đêm.

Vậy, có thể thấy rất rõ, Công ty Cổ phần Vietstar đã tận dụng vào nhu cầu quá bức thiết của người dân TPHCM để đưa ra những bánh vẽ công nghệ tiên tiến mà họ áp dụng.

Ngày 16-12-2020, Tổng cục Môi trường đã tiến hành kiểm tra đối với công ty Cổ phần Vietstar, kết quả cho thấy: Khối lượng CTRSH công ty đang tiếp nhận của TP khoảng 2.000 tấn/ngày, trong khi công suất thiết kế của nhà máy là 1.400 tấn/ngày.

Như vậy, đúng như sự quan ngại của giới chuyên gia và truyền thông, mặc dù chủ đầu tư Vietstar cam kết sẽ hoàn thành dự án vào cuối năm 2020, nhưng thực tế, đã không thực hiện được.

Và thực tế mà Truyền Hình Báo Pháp Luật Việt Nam ghi nhận được, nhà máy ĐRPĐ có vốn đầu tư hơn 400 triệu đô la mà Vietstar cam kết hiện đã không vận hành theo đúng những gì mà ban lãnh đạo công ty Vietstar cam kết. 

 

 

 

 

Nguồn: Truyền Hình Pháp Luật

Cùng chuyên mục